Układ pokarmowy

Konsultacja merytoryczna tekstu:
dr n. med. Krystyna Bober-Olesińska,
Kierownik Oddziału Neonatologicznego
Międzyleskiego Szpitala Specjalistycznego
w Warszawie. 

Kiedy dziecko przychodzi na świat w planowanym terminie, jego układ pokarmowy jest na tyle rozwinięty, że może podjąć swoje najważniejsze funkcje – trawienia, wchłaniania oraz bariery immunologicznej oddzielającej dwa środowiska – zewnętrzne, pełne różnych antygenów związanych z żywieniem oraz bakteriami zasiedlającymi przewód pokarmowy od wewnętrznego. U dzieci urodzonych przed czasem układ pokarmowy jest jeszcze niedojrzały, co wiąże się z problemami związanymi nawet z takimi naturalnymi odruchami, jak ssanie i połykanie.

Niedojrzałość układu pokarmowego związana jest przede wszystkim z zaburzeniami motoryki, czyli przesuwania treści pokarmowej do dalszych jego części. Powoduje to zaleganie podanego pokarmu i trudności w zwiększaniu porcji karmienia. W początkowym okresie wiąże się to z koniecznością podawania substancji pokarmowych drogą dożylną. Niedojrzała koordynacja ssania, połykania i oddychania uniemożliwia karmienie piersią lub przez smoczek. Im bardziej niedojrzały noworodek, tym dłużej konieczne jest karmienie przez sondę oraz trudniejsza i dłuższa nauka jedzenia. Nawet u dzieci urodzonych blisko terminu porodu trudności w karmieniu stanowią jedno z najczęściej występujących powikłań, a przed wypisem do domu trzeba mieć pewność, że dziecko i rodzice poradzą sobie z tym problemem.

Niedojrzałość przewodu pokarmowego związana z układem immunologicznym jelit jest także główną przyczyną jednego z najbardziej poważnych powikłań porodu przedwczesnego, jakim jest martwicze zapalenie jelit (z ang. necrotizing enterocolitis, NEC).

Martwicze zapalenie jelit (ang. necrotizing enterocolitis, NEC) jest najgroźniejszym, zagrażającym życiu dziecka powikłaniem dotyczącym układu pokarmowego i najczęstszym wskazaniem do pilnej operacji. Najczęściej chorują najbardziej niedojrzałe wcześniaki, jednak NEC może dotyczyć również noworodków urodzonych o czasie. Choroba jest także nazywana obumierającym zapaleniem jelita i to ta nazwa najlepiej oddaje zmiany zachodzące w ścianie jelita. Początkowo dochodzi do zapalenia błony śluzowej, następnie zmiany zapalne mogą objąć całą grubość jelita prowadząc do martwicy.

W miejscach, w których doszło do martwicy jelito może ulec przedziurawieniu (perforacji). Skutkiem perforacji jest przedostanie się zawartości jelit do jamy brzusznej i rozwój groźnego zakażenia.

Główną przyczyną martwiczego zapalenia jelit jest ich niedojrzałość – zarówno jeżeli chodzi o budowę, jak i ich funkcjonowanie. Jelita wcześniaka nie są w pełni przystosowane do pobierania i trawienia pokarmu. Najskuteczniejszym czynnikiem ochronnym, o skuteczności potwierdzonej w badaniach klinicznych, jest karmienie pokarmem własnej matki. Dlatego personel opiekujący się noworodkiem stara się o to, aby każda kropla pokarmu kobiecego, od pierwszych minut życia została podana dziecku.

NEC może dotyczyć małych odcinków jelit lub obejmować jego rozległe fragmenty.

Leczenie martwiczego zapalenia jelit obejmuje: odstawienie karmienia w celu uniknięcia dodatkowego drażnienia ściany jelit, założenie na stałe zgłębnika do żołądka w celu odprowadzenia zalegającej zawartości, podawanie dożylne preparatów do żywienia, antybiotyków i innych niezbędnych leków. Zachorowanie na NEC łączy się z pogorszeniem stanu ogólnego dziecka, zwiększa ryzyko wielu powikłań, do których należą miedzy innymi: niewydolność oddechowa i krążenia, krwawienia, w tym nasilenie do ośrodkowego układu nerwowego oraz zgon.

W przypadkach, kiedy dochodzi do perforacji lub prowadzone leczenie jest nieskuteczne zazwyczaj, po rozmowie z rodzicami wyjaśniającej ryzyko oraz możliwe następstwa, podejmowana jest decyzja o operacji. Rozległość zabiegu zależy od zaawansowania zmian – od usunięcia niewielkiego fragmentu do bardzo rozległych operacji, w czasie której usuwa się bardzo dużą część jelit. Często podczas operacji konieczne jest wykonanie połączenia jelita ze ścianą brzucha w celu odprowadzenia stolca (wytworzenie przetoki – stomii) i umożliwienia gojenia się jelit. Czas, który musi upłynąć do kolejnej operacji i odtworzenia ciągłości przewodu pokarmowego jest ustalany przez chirurga. Lekarze prowadzący dziecko decydują, od kiedy można rozpocząć ponowne karmienia. Tak jak w pierwszych dniach życia, karmienie rozpoczyna się od niewielkich porcji i zwiększa pod kontrolą tolerancji. I tutaj znowu bezcenny jest pokarm mamy, który jest znacznie lepiej tolerowany.

Dalsze rokowanie zależne jest od stopnia wcześniactwa, obecności innych powikłań, a u dzieci po operacjach dodatkowo od tego, jaka część jelit została usunięta. Jeśli usunięto znaczą część przez długi czas konieczne będzie żywienia pozajelitowe.

Od momentu urodzenia lekarze dożylnie podają dziecku składniki odżywcze, których brakuje wcześniakowi, ale jednocześnie podejmują wiele starań, aby podać mu mleko matki – które jest bogate we wszystkie składniki umożliwiające zdrowy rozwój. Najmłodsze wcześniaki karmi się dożylnie, ponieważ nie mają one wykształconego odruchu ssania i połykania. Dziecko urodzone po 28. tygodniu ciąży jest karmione przez sondę.

Dzięki podjęciu odpowiednich kroków przez lekarzy, m.in. przez karmienie pozajelitowe, martwicze zapalenie jelit można zupełnie wyleczyć i umożliwić dziecku zdrowy rozwój. W procesie kształtowania się układu pokarmowego ważną rolę odgrywa mleko matki – jak pokazują niektóre badania – może zapobiegać martwiczemu zapaleniu jelit.

PL-SYNA-190036

Przeczytaj także

Lista ośrodków realizujących program profilaktyki zakażeń RSV

3 1 2 1 1 1 2 1 1 1 2 1 1 1 2 1 2 1 1 1 1 3 1 1 2 1 1 1 1 1 1 1 2 1 2 1 3 3 1
KOSZALIN DOLNOŚLĄSKIE 3 1 1 1 KUJAWSKO- POMORSKIE 1 1 ŁÓDZKIE 2 LUBELSKIE 1 1 2 LUBUSKIE 1 1 1 MAŁOPOLSKIE 2 1 2 1 0 MAZOWIECKIE WARSZAWA RADOM PŁOCK OPOLSKIE 1 PODKARPACKIE 1 3 PODLASKIE 1 1 POMORSKIE 2 1 1 ŚLĄSKIE CZĘSTOCHOWA 1 1 1 1 2 OLSZTYN ELBLĄG 1 1 POZNAŃ OSTRÓW WIELKOPOLSKI 1 3 SZCZECIN 1 1



KLIKNIJ WYBRANE WOJEWÓDZTWO, ABY WYŚWIETLIĆ OŚRODKI ZNAJDUJĄCE SIĘ W POBLIŻU