Układ nerwowy

Konsultacja merytoryczna tekstu:
dr n. med. Krystyna Bober-Olesińska,
Kierownik Oddziału Neonatologicznego
Międzyleskiego Szpitala Specjalistycznego
w Warszawie

Mózg dziecka zaczyna się rozwijać od 3. tygodniu życia płodowego, czyli od momentu, w którym zaczyna kształtować się układ nerwowy. Proces rozwoju mózgu będzie trwał jeszcze kilka lat po narodzinach. W pierwszych dniach po przyjściu na świat kora mózgowa, która odpowiada za ruch i myślenie, dopiero się kształtuje, a u dzieci urodzonych przedwcześnie – jest w ogóle niewykształcona. Układ nerwowy zapewnia dziecku prawidłowy rozwój, który objawia się poprzez nabywanie i doskonalenie umiejętności ruchowych oraz reagowanie na bodźce z zewnątrz. U dzieci, które przyszły na świat przedwcześnie te umiejętności zdobywa się z opóźnieniem.

Od stanu układu nerwowego zależy rozwój psychoruchowy dziecka, który może rozwijać się nieprawidłowo, gdy nastąpiło niedotlenienie lub krwawienie do ośrodkowego układu nerwowego.

Krwawienia wewnątrzczaszkowe (ang. intracranial haemorrhage – ICH) do których należą: krwawienie dokomomorowe (ang. intraventricular haemoprhage – IVH) i okołokomorowe oraz zmiany związane przede wszystkim z niedotlenieniem i zakażeniami – leukomalacje okołokomorowe (ang. periventricular leukomalacja – PVL) znajdują się w grupie najpoważniejszych powikłań przedwczesnego porodu, które mają istotny wpływ na dalszy rozwój ruchowy i intelektualny dzieci. 

Częstość występowania uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego (OUN) jest odwrotnie proporcjonalna do wielu płodowego, im niższy wiek płodowy noworodka tym ryzyko krwawienia jest większe. Zaburzenia te są konsekwencją niedojrzałości układu nerwowego, na którą dodatkowo nakładają się czynniki związane z przebiegiem ciąży, porodu, stanem dziecka po urodzeniu oraz zakresem koniecznego leczenia. 

Ok. 90% krwawień śródczaszkowych występuje w ciągu pierwszego tygodnia po urodzeniu. Zmiany leukomalacyjne są zwykle diagnozowane od 3. tygodnia życia. Większość krwawień przebiega klinicznie bezobjawowo, tylko najcięższym postaciom towarzyszy gwałtowne pogorszenie stanu ogólnego, ze znaczną niedokrwistością w badaniach laboratoryjnych. Metodą rozpoznawania nieprawidłowości w ośrodkowym układzie nerwowym jest przezciemiączkowe badanie USG.     

U wszystkich noworodków urodzonych przed 32. tygodniem ciąży przeprowadza się badanie w ciągu pierwszych dni po urodzeniu w celu stwierdzenia ewentualnych wrodzonych zaburzeń budowy OUN i obecności krwawienia. Badanie można wykonać w inkubatorze, bez konieczności specjalnego przygotowania dziecka, nie emituje promieni rentgenowskich i jest w pełni bezpieczne dla dziecka.

Zarówno zmiany krwotoczne, wylewy, jak i leukomalacyjne mają ustaloną klasyfikację, która stanowi podstawę do ustalenia dalszego postępowania oraz prognozowania dotyczącego rokowania.

Aktualnie nie istnieje specjalna metoda leczenia krwawienia. W łagodnych postaciach ustaje ono samoistnie i w kolejnych tygodniach obserwuje się jego gojenie. W wyniki rozległego krwawienie do komór mózgu może dojść do poszerzenia komór, które może tak się nasilić, że mówimy o wodogłowiu. Konieczne w takiej sytuacji jest stałe monitorowanie ultrasonograficzne, które pozwoli podjąć decyzję dotyczącą najbardziej skutecznego postępowania.  U około 5% dzieci konieczne jest leczenia chirurgiczne.

Najczęściej zadawane pytanie dotyczy wpływu stwierdzonych zaburzeń na dalszy rozwój psychomotoryczny dziecka. Powikłania zaburzenia neurologicznego mogą wahać się od łagodnego do ciężkiego stopnia. Wcześniaki, zwłaszcza urodzone przed 33. tygodniem ciąży są grupą noworodków, w której zagrożenie zaburzeń rozwoju, w tym ryzyko rozwinięcia mózgowego porażenia dziecięcego jest największe i wynosi około 10%.

Postawienie prawidłowego rozpoznania wymaga wielu obserwacji i oceny rozwoju noworodka zgodnie z wiekiem korygowanym. Wielu pacjentów stopniowo osiąga kamienie milowe rozwoju i tylko u części dzieci obserwuje się zaburzenia ruchowe prowadzące do różnego stopnia niepełnosprawności ruchowej. Następstwa krwawienia i leukomalacji okołokomorowej dla rozwoju dziecka zależą od rozległości zmian. Łagodne postacie zwykle nie wpływają w istotny sposób na rozwój dziecka. Rozlegle krwawienie i leukomalacją prowadzą do uszkodzenia miąższu mózgu i mogą powodował zaburzenia rozwoju ruchowego i intelektualnego, a w niektórych przypadkach także problemy ze wzrokiem i słuchem.  Dla dalszego rozwoju dziecka istotna jest umiejętna stymulacja rozwoju ruchowego i intelektualnego oraz szeroko rozumiana prawidłowa pielęgnacja, w której zwraca się uwagę na dostosowane do potrzeb dziecka żywienie, zapobieganie zakażeniom (w tym szczepienia) i stworzenia przyjaznego środowiska domowego.

Skierowanie do specjalisty nie jest jednoznaczne z tym, że dziecko ma stałe zaburzenia neurologiczne, ponieważ bardzo trudno jest, nawet lekarzowi, stwierdzić stałe zaburzenia neurologiczne u tak małego dziecka. Wiele objawów uszkodzonego układu psychoruchowego pojawia się ok. 2-3 roku życia.

Należy pamiętać, że pomimo wszystkich zagrożeń i czynników, które negatywnie wpływają na ośrodkowy układ nerwowy, wcześniak ma bardzo plastyczny mózg, zdolny do kompensacji. Oznacza to, że funkcje uszkodzonych komórek przejmują sąsiednie komórki nerwowe.

PL-SYNA-190036

Przeczytaj także

Lista ośrodków realizujących program profilaktyki zakażeń RSV

3 1 2 1 1 1 2 1 1 1 2 1 1 1 2 1 2 1 1 1 1 3 1 1 2 1 1 1 1 1 1 1 2 1 2 1 3 3 1
KOSZALIN DOLNOŚLĄSKIE 3 1 1 1 KUJAWSKO- POMORSKIE 1 1 ŁÓDZKIE 2 LUBELSKIE 1 1 2 LUBUSKIE 1 1 1 MAŁOPOLSKIE 2 1 2 1 0 MAZOWIECKIE WARSZAWA RADOM PŁOCK OPOLSKIE 1 PODKARPACKIE 1 3 PODLASKIE 1 1 POMORSKIE 2 1 1 ŚLĄSKIE CZĘSTOCHOWA 1 1 1 1 2 OLSZTYN ELBLĄG 1 1 POZNAŃ OSTRÓW WIELKOPOLSKI 1 3 SZCZECIN 1 1



KLIKNIJ WYBRANE WOJEWÓDZTWO, ABY WYŚWIETLIĆ OŚRODKI ZNAJDUJĄCE SIĘ W POBLIŻU