Ostre choroby układu oddechowego dzieci są prawdziwą zmorą rodziców, głównie w okresie jesienno – zimowym. Zapalenia błony śluzowej nosa, krtani, tchawicy czy oskrzeli wywoływane są przede wszystkim przez wirusy. U niemowląt i małych dzieci najczęstszą przyczyną tych zakażeń jest wirus RS (respiratory syncytial virus – wirus syncytium nabłonka oddechowego).

U 20 do 30 % wszystkich dzieci pierwsze zakażenie RSV przebiega jako infekcja dolnych dróg oddechowych – zapalenie oskrzelików lub płuc. W ciągu pierwszych miesięcy życia, szczególnie u niemowląt urodzonych przedwcześnie i u innych najbardziej zagrożonych ciężkim przebiegiem choroby, RSV jest główną przyczyną ostrych zachorowań na zakażenia dróg oddechowych – przede wszystkim zapalenia oskrzelików (najmniejszych oskrzeli) i zapalenia płuc.

U dzieci urodzonych przedwcześnie może powodować poważne zakażenia układu oddechowego, w tym zapalenia oskrzelików i zapalenia płuc. Co roku wirus RS atakuje około 90% wcześniaków. Wirus RS jest tak powszechny, że u większości dzieci do drugiego roku życia stwierdza się obecność przeciwciał, które potwierdzają przebycie zakażenia wywołanego przez RSV. Zachorowania występują co roku o charakterystycznej dla danego regionu geograficznego porze. W Polsce szczyt zachorowań występuje od listopada do kwietnia.

Zakażeniem wirusem RS,  szczególnie narażone są wcześniaki urodzone między 22. a 37. tygodniem ciąży, co związane jest z niewykształconym w pełni układem oddechowym i niedojrzałym układem odpornościowym. Niemowlę, szczególnie w pierwszych miesiącach życia, chronione jest przez przeciwciała matki, które ona przekazuje mu głównie w 3. trymestrze ciąży. W przypadku wcześniaków urodzonych przed 3. trymestrem, poziom przeciwciał może być zbyt niski i w związku z tym niewystarczający do ochrony przed zakażeniami. Dodatkowo w związku z przedwczesnym urodzeniem pęcherzyki płucne nie osiągają pełnej dojrzałości i w momencie narodzin dzieci są 10-krotnie bardziej narażone na zakażenia dolnych dróg oddechowych, niż dzieci urodzone o czasie.

Zdrowe dzieci zwykle chorują łagodnie. Przebieg zakażenia jest często znacznie cięższy u niemowląt, zwłaszcza poniżej 6. miesiąca życia, które stanowią większość pacjentów leczonych w szpitalu z powodu infekcji RSV.

Osoby chore najczęściej są źródłem zakażenia około 3 do 8 dni. Dzieci, pomimo wyzdrowienia, przez 1 do 3 tygodni mogą wydzielać wirusy i być źródłem zakażenia dla otoczenia. Okres wylegania trwa około 4-6 dni. U większości dzieci zakażenie RSV przebiega jak zwykłe przeziębienie. Podstawowymi objawami są katar, kaszel pojawiający się najczęściej po około 3 dniach od początku infekcji, ból gardła, podwyższona temperatura i złe samopoczucie. U tych pacjentów do wyzdrowienia dochodzi zwykle w ciągu 1. do 2. tygodni.

Około 80% dzieci leczonych w szpitalu w sezonie największej zachorowalności na zakażenia RSV z potwierdzonym rozpoznaniem to właśnie byłe wcześniaki. Infekcje u przedwcześnie urodzonych noworodków często przebiegają jako zapalenie dolnych dróg oddechowych – najczęściej jako zapalenie oskrzelików lub płuc i powodują ciężki stan ogólny dzieci i mogą prowadzić do nasilonej niewydolności oddechowej stanowiącej zagrożenie dla życia. W takich przypadkach konieczne jest leczenie w szpitalu, czasami w oddziale intensywnej terapii.

U wcześniaków zarażonych wirusem RS bardzo często występują dodatkowe powikłania. Może to być odma opłucnowa, zapalenie ucha środkowego czy zakażenia szpitalne związane z długim przebywaniem dziecka na oddziale neonatologicznym. Zawsze jest to groźne dla dziecka. Nawet najmniejszy katar powoduje niemożność oddychania przez nos, co z kolei może przełożyć się na trudności w karmieniu. Wirus RS jest przyczyną 50% całkowitej liczby hospitalizacji małych dzieci z powodu zapalenia płuc oraz prawie 80% hospitalizacji z powodu zapalenia oskrzelików. Powikłaniem przebytego zakażenia RSV może być rozwinięcie się przewlekłej choroby układu oddechowego podobnej do astmy.

Trzeba zwrócić uwagę na to, że początkowo objawy ze strony układu oddechowego mogą być niewielkie. Głównie obserwuje się u dziecka niechęć do jedzenia i zmiany zachowania.

Konsultacja merytoryczna tekstu dr: n. med. Krystyna Bober-Olesińska, Klinika Neonatologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego  w Samodzielnym Publicznym Dziecięcym Szpitalu Klinicznym w Warszawie.
BIBLIOGRAFIA
1. Respiratory Syncytial Virus. Red Book 2009 Report of the Committee on Infectious Disease American Academy of Pediatrics 560-569
2. Rudkowski Z. Choroby zakaźne – postępy w pediatrii w roku 2002 Medycyna Praktyczna Pediatria 2003, 2:56-69.
3. Zasady zapobiegania zakażeniom wirusem RS w grupach wysokiego ryzyka. Zalecenia Konsultanta Krajowego w dziedzinie Pediatrii oraz Konsultanta Krajowego w dziedzinie Neonatologii. Warszawa 2000
4. Tranda I, Wilczyński J, Wróblewska – Kałużewska M, Torbicka E. Retrospektywna ocena sytuacji epidemiologicznej ostrych wirusowych zakażen układu oddechowego u dzieciw pierwszych dwóch latach życia. Ped Pol 2002;75:619-623
5. Garcia CG, Bhore R, Soriano- Fallas A. Risk Factors in Children Hospitalized With RSV Bronchiolitis Versus Non–RSV Bronchiolitis Pediatrics 2010;126:6 e1453-1460
6. Hryniewicz W, Ozorowski T, Radzikowski A i wsp. Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego 2010. Narodowy Program Ochrony Antybiotyków.
7. Respiratory Syncytial Virus (RSV) www.cdc.gov/RSV

WIĘCEJ INFORMACJI

MAPA OŚRODKÓW ZDROWIA

Znajdź specjalistyczną przychodnię w Twojej okolicy.

VADEMECUM

Poznaj różne ciekawe pojęcia związane z wychowywaniem wcześniaka..