Psychoruchowy rozwój wcześniaka w porównaniu do dzieci urodzonych o czasie różni się znacznie i zazwyczaj postępuje wolniej. Wymaga zatem wieloprofilowego wsparcia specjalistów oraz wczesnej stymulacji – na początku przez dobraną stosownie do jego predyspozycji pielęgnację. Jednak nie wszystkie dzieci urodzone przedwcześnie wymagają rehabilitacji – o jej podjęciu decyduje neurolog.

Głównym celem rehabilitacji jest wyrównanie zaburzeń ruchowych, czuciowych i zmysłowych, czyli doprowadzenie do tego, aby dziecko rozwijało się jak najbardziej prawidłowo. Już na oddziale intensywnej terapii rozpoczyna się stymulacja rozwoju poprzez właściwe układanie dziecka w tzw. gniazdku. Może nim być specjalnie wyprofilowana poduszka, odpowiednio zwinięty kocyk lub pieluszka. Gniazdko pozawala na układanie dziecka w sposób podobny do tego, jaki miało w macicy – zbliżający rączki i nóżki do ciała, co z kolei wpływa na wyciszenie dziecka. Właściwa pielęgnacja jest także pewną formą stymulacji prawidłowego rozwoju, więc bardzo duże znaczenie ma sposób, w jaki podnosi i trzyma się dziecko, przewija je oraz kąpie. Bardzo ważne jest również kangurowanie, czyli noszenie dziecka na piersi rodzica w kontakcie skóra do skóry. Więcej o kangurowaniu tutaj.
Niemniej właściwa pielęgnacja nie zastąpi rehabilitacji korygującej nieprawidłowości zależnych od stopnia uszkodzenia układu nerwowego. Kompleksy ruchowe zaczynają kształtować się ok. 20. tygodnia życia płodowego, a po tym czasie następuje jego dalsze dopracowanie, dlatego dzieci urodzone przedwcześnie mają problem z poruszaniem się.

Na rehabilitację kierowane są przede wszystkim dzieci, których masa ciała jest mniejsza niż 1500 g. Wskazaniem do podjęcia rehabilitacji są:

  • Zaburzenia napięcia mięśniowego: podwyższone lub obniżone napięcie mięśniowe, asymetria ułożeniowa
  • Zaburzenia funkcji jedzenia: trudności w koordynacji ssania połykania i oddychania, trudności w rozszerzaniu diety, nieprawidłowy wzorzec pobierania
  • pokarmu
  • Zaburzenia sensoryczne
  • Zaburzenia poznawczo–emocjonalne
  • Zaburzenia wzrokowe, słuchowe, zaburzenia rozwoju mowy
  • Zaburzenia autoregulacji

W zależności od występujących zaburzeń i obszaru, który należy pobudzić, lekarz dostosowuje metodę rehabilitacji.

Metoda NDT-Bobath jest stosowana u dzieci z uszkodzeniami neurologicznymi, ortopedycznymi, genetycznymi oraz wskazującymi na opóźnienia w rozwoju. Jest to neuro-rozwojowa stymulacja, torowanie i dostarczanie prawidłowych doświadczeń sensomotorycznych.
Metoda ta polega w szczególności na obserwacji pacjenta. Opiera się na wariantowości i różnorodności prawidłowego rozwoju. Wykorzystuje zjawisko plastyczności mózgowej. Nie uczymy w niej ruchu, ale próbujemy dać możliwość czucia ruchu i jego wykonania. NDT-Bobath pozwala na dobór odpowiednich wspomagań, stymulacji, które wykorzystują możliwie jak najbardziej potencjał dziecka, jaki wykazuje w danym momencie. Terapia ma ułatwić dziecku partycypację w jego życiu społecznym – w tym przypadku rodzinnym.

W NDT Bobath zabiegi pielęgnacyjne wykonywane przez rodziców w domu mają charakter terapeutyczny. Rodzice pod okiem fizjoterapeuty poznają i przyswajają indywidualnie dobrany zestaw ćwiczeń i postępowania pielęgnacyjnego, aby jak najlepiej wpływać na rozwój swojego dziecka.

Zaburzenia oddychania leczone są między innymi przez kinezyterapię dróg oddechowych metodą zwiększania przepływu wydechowego. Zabieg stosuje się, kiedy układ oddechowy jest jeszcze niedojrzały, występują zaburzenia oddychania, zmęczenie mięśni oddechowych, inkubacja, ekstubacja, przy zapaleniu płuc oraz gdy w układzie oddechowym znajdują się ciała obce. Może być wykonywany tylko i wyłącznie przez wykwalifikowanego fizjoterapeutę, który jedną dłoń umieszcza w dole klatki piersiowej, a drugą uciska górną jej część, co ma pogłębić wydech dziecka.
Dysfunkcja integracji sensorycznej zaburza przepływ informacji dostarczonych za pomocą zmysłów podstawowych oraz zmysłu przedsionkowego, który dostarcza informacje o ruchu i pozycji ciała. Głównym celem rehabilitacji jest pobudzenie świadomości dziecka o własnym ciele poprzez zabawę i różne akcesoria.
Zaburzenia jedzenia wspierane są przez neurologopedę, specjalizującego się w pracy z wcześniakami. Oprócz wspomagania rozwoju funkcji pokarmowych, takich jak: ssanie, odgryzanie, gryzienie, żucie, neurologopeda ocenia i wspiera rozwój mowy oraz monitoruje rozwój poznawczy. Najczęściej wykorzystywanymi metodami w pracy logopedycznej są NDT Bobath i Castillo Morales.
Zaburzenia autoregulacji snu i regulacji stanów wspiera psycholog pracujący z dziećmi małymi i ich rodzinami. Pomocną metodą jest tu między innymi Metoda Brazeltona.
Rehabilitacja jest dla wcześniaków bezpieczna, ponieważ zostaje dobrana indywidualnie przez fizjoterapeutę przygotowanego do pracy z bardzo małymi dziećmi. O długości terapii decyduje lekarz prowadzący, ale zakończenie następuje zwykle, kiedy maluch wyrówna nieprawidłowości rozwojowe. Kontrola stanu dziecka powinna trwać do momentu, w którym zacznie samodzielnie chodzić – kontrole powinny być comiesięczne, co pozwoli zaobserwować odstępstwa od normy i podjąć odpowiednie działania. Aby terapia była skuteczna, należy ją podjąć jak najwcześniej po wykryciu wady, a ćwiczenia wykonywać według zaleceń fizjoterapeuty i pilnować ich systematyczności.

Konsultacja merytoryczna tekstu: Anna Matysiak, fizjoterapeuta, logopeda, Szpital Kliniczny im. Ks. Anny Mazowieckiej WUM w Warszawie, Centrum Mowy i Ruchu Elf.

WIĘCEJ INFORMACJI

MAPA OŚRODKÓW ZDROWIA

Znajdź specjalistyczną przychodnię w Twojej okolicy.

VADEMECUM

Poznaj różne ciekawe pojęcia związane z wychowywaniem wcześniaka..